نماز شب
نماز شب
و من اللیل فتهجّد به
نافلةً لك عسی ان یبعثك ربّك مقاماً محموداً.
خداوند متعال به پیامبرش میفرماید: پاسی
از شب را از خواب برخیز و قرآن (و نماز) بخوان، این یك وظیفه اضافی برای توست تا پروردگارت تو را به
مقامی در خور ستایش برانگیزد.« اسراء ، 79»
بعد از ذكر نمازهای فریضه پنجگانه این
چنین اضافه میكند پاسی از شب را از خواب برخیز و قرآن بخوان «و من اللیل فتهجد
به».[1]
مفسران معروف اسلامی این تعبیر را اشاره
به نافله شب كه در فضیلت آن روایات بیشماری وارد شده است دانستهاند، هر چند آیه
صراحت در این مسأله ندارد ولی با قرائن مختلفی كه در دست است این تفسیر روشن به
نظر میرسد.
سپس میگوید: این یك برنامه اضافی است، علاوه
بر نمازهای فریضه برای تو (نافلة لك)
بسیاری این جمله را دلیل بر آن دانستهاند
كه نماز شب بر پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ واجب بوده است، زیرا (نافله) به
معنی (زیاده) است، اشاره به اینكه این فریضه اضافی مربوط به تو است.
اسرار و آثار نماز شب
نماز شب
یك عبادت بزرگ روحانی
غوغای زندگی روزانه از جهات مختلف، توجه
انسان را به خود جلب میكند و فكر آدمی را به وادیهای گوناگون میكشاند، به طوری
كه جمعیت خاطر و حضور قلب كامل در آن بسیار مشكل است، اما در دل شب و به هنگام سحر
و فرو نشستن غوغای زندگی مادی و آرامش روح و جسم انسان در پرتو مقداری خواب، حالت
توجه و نشاط خاصی به انسان دست میدهد كه بینظیر است.
آری در این محیط آرام و دور از هرگونه
ریا و تظاهر و خودنمایی و توأم با حضور قلب، توجهی به انسان دست میدهد كه فوق
العاده روح پرور و تكامل آفرین است.
به همین دلیل دوستان خدا همیشه از
عبادتهای آخر شب برای تصفیه روح و حیات قلب و تقویت اراده و تكمیل اخلاص نیرو میگرفتهاند.
در آغاز اسلام نیز پیامبر ـ صلّی الله
علیه و آله ـ با استفاده از همین برنامه روحانی مسلمانان را پرورش داد و شخصیت
آنها را آن قدر بالا برد كه گویی آن انسان سابق نیستند، یعنی از آنها انسانهای
تازهای آفرید مصمم، شجاع، با ایمان، پاك و با اخلاص و شاید مقام محمود كه در آیات
فوق به عنوان نتیجه نافله شب آمده است اشاره به همین حقیقت نیز باشد.
بررسی روایاتی كه در منابع اسلام در
فضیلت نماز شب وارد شده نیز روشن گر همین حقیقت است؛ به عنوان نمونه:
1- پیغمبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ میفرماید:
خیركم من اطاب الكلام و اطعم الّطعام و
صلَّی باللیل و الناس نیام.
بهترین شما كسانی هستند كه در سخن گفتن
مؤدبند گرسنگان را سیر میكنند و در شب در آن هنگام كه مردم خوابند نماز میخوانند.[2]
2-
امیر مؤمنان علی ـ علیه السّلام ـ میفرماید:
قیام اللیل مصحّحة للبدن و مرضاة للّرب
عزّوجلّ و تعرّض للرّحمة و تمسك باخلاق النبیّین.
قیام شب موجب صحت جسم و خشنودی پروردگار
و در معرض رحمت او قرار گرفتن و تمسك به اخلاق پیامبران است.[3]
3-
امام صادق ـ علیه السّلام ـ به یكی از یارانش
فرمود:
لاتدع قیام اللّیل فانّ المغبون من حرم
قیام اللّیل.
دست از قیام شب برمدار، مغبون كسی است كه
از قیام و عبادت شب محروم گردد.[4]
4- رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ میفرماید:
من صلّی باللّیل حسن وجهه بالّنهار.
كسی كه نماز شب بخواند صورت (و سیرتش) در
روز نیكو خواهد بود.[5]
حتی در بعضی از روایات میخوانیم كه این
عبادت به قدری اهمیت دارد كه جز پاكان و نیكان موفق به آن نمیشوند.
سادهترین صورت آداب نماز
شب
البته نماز شب آداب فراوانی دارد ولی بد
نیست سادهترین صورت آن را در اینجا بیاوریم تا عاشقان این عمل روحانی بتوانند
بهره بیشتر گیرند، نماز شب به طور كاملاً ساده یازده ركعت است كه به ترتیب ذیل به
سه بخش تقسیم میشود.
أ) چهار نماز دو ركعتی كه مجموعاً هشت ركعت میشود و نامش نافله شب است.
ب) یك نماز دو ركعتی كه نامش نافله (شفع) است.
ت) نماز یك ركعتی كه نامش نافله (وتر) است و طرز انجام این نمازها درست همانند نماز صبح میباشد، ولی اذان و اقامه ندارند و قنوت وتر را هر چه طولانیتر كنند بهتر است.[6]
پی
نوشتها:
[1]. «تهجد» از مادهی «هجود» در اصل ـ چنانكه راغب در مفردات میگوید
به معنی خواب است، ولی هنگامی كه به باب تفعل میرود معنی از بین بردن خواب و
انتقال به حالت بیداری آمده است، ضمیر در «تهجد به» به قرآن برمیگردد یعنی قسمتی
از شب را بیدار باش و قرآن بخوان، ولی این كلمه بعداً در لسان اهل شرع به معنی
نماز شب به كار رفته است و متهجد به كسی میگویند كه نماز شب میخواند.
[2]. بحارالانوار، ج87، ص142 تا 148.
[3]. بحارالانوار، ج87، ص142 تا 148.
[4]. بحارالانوار، ج87، ص142 تا 148.
[5]. بحارالانوار، ج87، ص142 تا 148.
[6].جمعی از فقهاء احتیاط كردهاند كه در نماز شفع قنوت نخوانند و یا
به قصد رجاء بخوانند
نماز شب از منظر قرآن: در تفسير کشف الاسرار چنين آمده که خدای تعالی در سوره مزمل فرمود: «ای محمد به دوستان ما بگوی چون که خواهيد با ما راز و نياز کنيد روی به قبله شرع آريد و قدم در حضرت نماز نهيد».
در قرآن کريم ۱۱۲ مرتبه در ۴۵ سوره درباره نماز اوامری آمده است و نيز در ۱۷ آيه آياتی درباره نماز شب و دعوت بندگان برای برپا داشتن آن آمده است و اين همه نشان از اهميت فراوان خلوت شبانه با معبود محمود دارد.
اين آيات عبارتند از: (اسرا ۷۹، فرقان ۶۴، سجده ۱۶و ۱۷، طه۳۰، ص ۳۷ و ۳۸، زمر ۹، ذاريات ۱۷و ۱۸، طور ۴۸، مزمل۲و۳و۴و۶، دهر ۲۵ و ۲۶، فجر۳).
در ميان نوافل، «نماز شب» جايگاه خاصى دارد و تاكيد فراوانى كه در آيات قرآن و احاديث درباره آنست،به مراتب بيش از نمازهاى ديگر مستحب است و به همين جهت، اولياء خدا بر آن مداومت و مواظبت داشتند و به تهجد و عبادت نيمه شب مىپرداختند. تا آنجا كه نماز شب را خداوند، بر بنده محبوبش حضرت محمد (ص) واجب ساخته و چنين فرمان داده بود:
«و من الليل فتهجد به نافلة لك».
بخشى از شب را بعنوان نافله به تهجد بپرداز و سحر خيزى كن.
قرآن، در توصيف كسانى كه نيايشگران شب و اهل نماز شباند، چنين ميفرمايد:
«و المستغفرين بالاسحار».
استغفار كنندگان در سحرها.
«و الذين يبيتون لربهم سجدا و قياما».
آنانكه در حال سجود و قيام، براى خدا شب زندهدارى ميكنند.
«كانوا قليلا من الليل ما يهجعون».
مردان خدا، مقدار كمى از شب را ميخوابيدند.
در قرآن كريم بارها خداوند به سحرگاهان قسم ميخورد، خداوند در سوره فجر، آيات 1 تا 4 و در سوره تكوير، آيه 17 كه ميفرمايد (و اللّيل اذا عسعس) سوگند به شب، چون پشت گرداند. و همين طور در سوره مدّثّر، آيه 33 و 34.
همه اين سوگندها نشانه عظمت پايان شب و سحر است و آن موقع كه تاريكيها در حال تمام شدن و نور روشنى در حال بازگشتن است.
در سوره مزّمّل آيه 2، خداوند ميفرمايد: (يقم اللّيل إلاّ قلي) و در همين سوره اشاره به ترتيل قرآن در اين وقت دارد.
در سوره بني اسرائيل، بعد از آيه 78، كه مربوط به نمازهاى يوميه است، در آيه 79 مي فرمايد:
«و من اللّيل فتهجّد به نافلة لك عسى أن يبعثك ربّك مقاماً محموداً».
و پاسى از شب را زنده بدار تا براى تو به منزله نافلهاى باشد.
اميد كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند.
و در سوره مزّمّل، به دنبال همان توصيه شب زنده دارى و قرائت قرآن ميفرمايد:
«يإنّ ناشئة اللّيل هى أشدّ و طناً و أقوم قي».
مسلّماً نماز و عبادت شبانه پا برجاتر و با استقامتتر است.
و دليل آن را در آيه 7 ميآورد كه: «يإنّ لك فى النّهار سبحاً طوي».
و تو را در روز، آمد و شدى دراز است.
نتيجه اين كه، نماز شب و شب زنده دارى و قرائت قرآن در شب، دستور مؤكّد قرآن كريم است و باعث بيدارى قلب و تزكيه و تهذيب انسان ميشود.
خداوند در قرآن كريم ميفرمايد:
«و هوالذي جعل لكم اليل لباسا و النوم سباتا...»
او (خداوند سبحان) كسي است كه شب را براي شما لباس (و پوشش) قرارداد و خواب را مايه استراحت و... شما قرارداد.
كلمه «ليل» بيش از بيست بار در آيات قرآن كريم ذكر شده است و در اين آيه هم خداوند متعال به شب و فوايدي كه انسانها از اين نعمت خداوندي ميبرند اشاره فرموده است. از آيه استفاده ميشود كه شب بنابر مصالحي كه براي انسانها داشته قرار داده شده است: «جعل لكم اليل لباسا...».
يعني: شب را براي پوشش شما قرار داد و اين كار هم فقط توسط پروردگار قادر متعال و بنابر حكمت و مصلحت و مهر و محبت بيبديل او انجام شده است.
و در جايي ديگر از قرآن خداوند ميفرمايد: «اناانزلناه في ليله القدر».
ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم.
نزول قرآن در شب قدر بوده است و شب قدر شبي است كه از هزار ماه يعني حدود 84 سال كه يك عمر ميباشد، برتر است.
معراج پيامبر اسلام (ص) هم در شب اتفاق افتاده است:
«سبحان الذي اسري بعبده ليلا من المسجدالحرام الي ...».
پاك و منزه است خداوندي كه بندهاش را در يك شب از مسجدالحرام به ...
خداوند متعال به پيامبر اكرم (ص) سفارش فرمودهاند كه در شب به پا خيز و قرآن بخوان زيرا امرسنگين نبوت را بزودي بر تو القاء خواهيم كرد و بايد براي آن آماده شوي.
«يا ايها المزمل قم اليل الا قليلا نصفه اوانقص منه قليلا. اوزد عليه ورتل القرآن ترتيلا. انا سنقلي عليك قول ثقيلا».
نيمي از شب را يا كمي از آن كم كن. يا بر نصف آن بيفزا و قرآن را با دقت و تأمل بخوان زيرا ما به زودي سخني سنگين به تو القا خواهيم كرد.
سپس در آيه بعد از عبادات شبانه به عنوان عباداتي بسيار ارزشمند ياد فرموده است:
«ان ناثئه اليل هي اشد و طاوا قوم قيلا».
مسلماً نماز و عبادت شبانه پا برجاتر و با استقامتتر است و ...
در قرآن كريم يك سوره به نام «الليل» يعني شب وجود دارد كه در اين سوره خداوند سبحان به شب قسم ياد فرموده است: (واليل اذا يغشي). و قسم به شب وقتي جهان را بپوشاند. بسياري از بزرگان و عرفا در عرصه شب با ذكر و تلاوت قرآن و نماز و تهجّد و تفكر در آفرينش به درجات بالاي انساني رسيدهاند. نه فقط رزق و روزي مادي دريافت كردهاند بلكه بر سفرههايي نشستهاند كه سرشار از مائدههاي آسماني و روزيهاي روحاني بوده است و از اين رهگذر احتياجات مادي و معنوي دنيا و آخرت خويش را تأمين كردهاند:
«ان المتقين في جنات و عيون اخذين ما اتاهم ربهم انهم كانوا قبل ذالك محسنين. كانوا قليلا من اليل مايهجعون و بالاسحارهم يستغفرون ...».
به يقين پرهيزكاران در باغهاي بهشت و در ميان چشمه سارها قرار دارند و آنچه پروردگارشان (از نعمتها) به آنها بخشيده را دريافت ميكنند (زيرا در دنيا) از نيكوكاران بودند. آنها كمي از شب را ميخوابيدند و در سحرگاهان استغفار ميكردند و...
سپس خداوند متعال به رابطه راز و نياز شبانه با گسترش و وسعت رزق و روزي اشاره ميفرمايند و دريچهاي از حق و حقيقت را به روي مؤمنان ميگشايند كه بدانيد و آگاه باشيد كه برخلاف آنچه تصور ميكنيد كه روزي و وسايل امرار معاش شما در دست اين و آن يا در اين انبار و آن انبار است بدانيد كه روزي شما در آسمان است و توسط خداوند متعال و بنابر مصلحت و حكمت او كه بستگي به معنويت و شايستگي و اطاعت شما از حق و ظرفيت ظرف وجودتان دارد تقسيم ميشود:
«و في السماء رزقكم و ماتوعدن. فورب السماء والارض انه لحق مثل ما انكم تنطقون».
و روزي شما در آسمان است و آنچه به شما وعده داده ميشود سوگند به پروردگار آسمان و زمين كه اين مطلب حق است همانگونه كه شما سخن ميگوييد.
«الحمدللّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على سيّدنا محمّد و آله اجمعين لاسيّما بقيّة اللّه فى الا رضين و اللّعن الدّائم على اءعدائهم من الا ن إلى قيام يوم الدين».
يكى از امورى كه بايد همه مسلمانان مورد عنايت قرار دهند، سحرخيزى و تهجّد و راز و نياز سحرگاهان است.
در قرآن كريم بيش از ده مورد، اين مسأله ياد شده و با عباراتِ گوناگون از سحرخيزان و شب زندهداران، تجليل و تمجيد شده است.
«تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ، فَلا تَعَلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْلَمُونَ».
پهلوهاى آنان از بسترها، تهى مىشود و از جايگاه خودشان بر مىخيزند و پروردگارشان را از روى بيم و اميد مىخوانند و از آنچه به آنان دادهايم انفاق مىكنند، كسى نمىداند كه به پاداش اعمال آنها چه چيزهايى كه باعث چشم روشنى است، براى آنها ذخيره شده است.
پس خوشا به حال كسانى كه به وقت سحر استغفار كنند و شراب مهر به جام عشق در آن وقت بنوشند كه خداوند فرموده: محبوب ترين مردم نزد من كسانى هستند كه هنگام سحر از من آمرزش خواهند.
و در سوره قدر ميفرمايد: «انا انزلناه في ليله القدر».
ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم.
نزول قرآن در شب قدر بوده است و شب قدر شبي است كه از هزار ماه يعني حدود 84 سال كه يك عمر ميباشد، برتر است.
در قرآن كريم يك سوره به نام «الليل» يعني شب وجود دارد كه در اين سوره خداوند سبحان به شب قسم ياد فرموده است: «واليل اذا يغشي» و قسم به شب وقتي جهان را بپوشاند.
بسياري از بزرگان و عرفا در عرصه شب با ذكر و تلاوت قرآن و نماز و تهجد و تفكر در آفرينش به درجات بالاي انساني رسيدهاند. نه فقط رزق و روزي مادي دريافت كردهاند بلكه بر سفرههايي نشستهاند كه سرشار از مائدههاي آسماني و روزيهاي روحاني بوده است و از اين رهگذر احتياجات مادي و معنوي دنيا و آخرت خويش را تأمين كردهاند.
شب بهترين زمان براي تماشاي ستارگان و سيارهها و كهكشانها و مطالعات نجومي و پيبردن به رمز و راز ساير كرات و كهكشانها است. در عرصه شب منظر بديع ستارگان و كهكشانها براي هر انسان انديشمند و صاحب تفكري تماشاگه راز است:
«ان في... اختلاف اليل والنهار لايات لالي الالباب الذين يذكرون الله قياما و قعودا و علي جنوبهم و يتفكرون في خلق السماوات والارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار».
مسلماً در... اختلاف شب و روز نشانههاي روشني براي خردمندان است. همان كساني كه خدا را در حال ايستاده و نشسته و آنگاه كه بر پهلو خوابيدهاند ياد ميكنند و در اسرار آفرينش آسمانها و زمين ميانديشند و ميگويند: بارالها! اينها را بيهوده نيافريدهاي؛ منزهي تو، ما را از عذاب آتش نگهدار.
خداوند در آیههای آخر سوره بنی اسرائیل می فرماید:
به آنهایی که نماز شب میخوانند و تهجد میکنند من مقام محمود و پسندیده میدهم.
«و من اليل فتهجد به نافله لك عسى ان يبعتك ربك مقاماً محمودا».
به شب بر خيز (اى محمد) و نمازگزار، اين افزونى است براى تو، اميد كه خداوند تو را به ايستادن گاهى پسنديده بر پا دارد، كه پيشينيان و پسينيان، تو را در آن كار (نماز نافله) بستايند.
مقام محمود چيست ؟
مقام محمود چنانكه از لفظش پيداست معنى وسيعى دارد كه شامل هر مقامى كه درخور ستايش باشد ميشود ولى مسلماً در اينجا اشاره به مقام ممتاز و فوق العادهاى است كه براى پيامبر در سايه عبادتهاى شبانه و نيايش در دل سحر حاصل ميشده است.
مفسرين در مورد مقام محمود گفتهاند كه اين مقام همان شفاعت كبراى پيامبر است.
اين تفسير در روايات متعددى نيز وارد شده است: در تفسير عياشى از امام باقر (ع) يا امام صادق (ع) ميخوانيم كه در تفسير جمله «عسى ان يبعثك ربك مقاما محمودا» فرمود: «هى الشفاعة».
بعضى از مفسران كوشش كردهاند كه از مفهوم خود آيه اين حقيقت را دريابند: آنها معتقدند كه جمله «عسى ان يبعثك» دليل بر اين است كه اين مقامى است كه خدا در آينده به تو خواهد داد. مقامى است كه ستايش همگان را برمىانگيزد، زيرا سودش به همگان ميرسد، (چرا كه محمود در جمله بالا مطلق است و هيچگونه قيد و شرطى ندارد).
از اين گذشته حمد و ستايش در برابر يك عمل اختيارى است، و چيزى كه واجد همه اين صفات باشد چيزى جز شفاعت عامه پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم) نيست.
اين احتمال نيز وجود دارد كه مقام محمود همان نهايت قرب به پروردگار است كه يكى از آثارش شفاعت كبرى ميباشد.
گرچه مخاطب در اين آيه ظاهراً پيامبر (ص) است، ولى از يك نظر ميتوان حكم آن را تعميم داد و گفت همه افراد با ايمان كه برنامه الهى روحانى تلاوت و نماز شب را انجام ميدهند سهمى از مقام محمود خواهند داشت، و به ميزان ايمان و عمل خود به بارگاه قرب پروردگار راه خواهند يافت، و به همان نسبت ميتوانند شفيع و دستگير واماندگان در راه شوند.
زيرا مىدانيم هر مؤمنى در شعاع ايمان خود از مقام شفاعت برخوردار خواهد بود، ولى مصداق اتم و اكمل اين آيه شخص پيامبر (ص) است.
به همين دليل دوستان خدا هميشه از عبادتهاي آخر شب براي تصفيه روح و حيات قلب و تقويت اراده و تكميل اخلاص نيرو ميگرفتهاند.
در آغاز اسلام نيز پيامبر (ص) با استفاده از همين برنامه روحاني مسلمانان را پرورش داد و شخصيت آنها را آن قدر بالا برد كه گويي آن انسان سابق نيستند، يعني از آنها انسانهاي تازهاي آفريد مصمم، شجاع، با ايمان، پاك و با اخلاص و شايد مقام محمود كه در آيات فوق به عنوان نتيجه نافله شب آمده است اشاره به همين حقيقت نيز باشد.
بررسي رواياتي كه در منابع اسلام در فضيلت نماز شب وارد شده نيز روشنگر همين حقيقت است؛ به عنوان نمونه:
1ـ پيغمبر اكرم (ص) ميفرمايد:
«خيركم من اطاب الكلام و اطعم الّطعام و صلَّي بالليل و الناس نيام».
در سوره الزمر (آيه 9) آمده: آيا انسان ناسپاس بهتر است يا انساني كه در دل شب سجده ميكند و خداي را سپاس ميگويد، و قنوت خوان است و او از وحشت عذاب آخرت به اميد رحمت خداوند برپا ميايستد و نماز ميخواند.
و همچنين در سوره ذاريات (آيه 17) آمده است: آن پرهيزكاراني كه بيگمان در بهشت مكان داده شدهاند آنهايي هستند كه شبها كم ميخوابند و سحرگاهان به استغفار و طلب آمرزش ميپردازند. اين عبادات شب زندهدار شب را كم ميخوابند و به عبادت مشغول ميشوند، اما به عبادت خود مغرور نيستند و در هنگام سحر از خداوند طلب آمرزش ميكنند.
در سوره سجده (آيه 16) آمده است كه: آنها پهلوهاي خود را از بستر گرم برميگيرند، و از خوابگاه خوش دوري ميگزينند و خالق و ربّ خويش را ميخوانند و از ترس گناهان خويش به رحمت او چشم ميدوزند و از آن چيزي كه خدا قسمت آنها كرده و روزيشان نموده است انفاق ميكنند.
)دو تفسير در روايات اسلامى وارد شده: تفسيرى به نماز عشاء و اشاره به اينكه مؤمنان راستين بعد از نماز مغرب و قبل از نماز عشاء به بستر نمىروند مبادا خواب آنها را بگيرد، و نماز عشايشان از دست برود زيرا در آن زمان معمول بوده كه در آغاز شب به استراحت ميپرداختند و نماز مغرب و عشاء را طبق دستور استحباب جدائى ميان (نمازهاى پنجگانه) از هم جدا مىكردند و هر كدام را در وقت فضيلت خود بجا ميآورند. هرگاه بعد از نماز مغرب و قبل از وقت عشا مىخوابيدند ممكن بود براى نماز عشا بيدار نشوند(.
در سوره مزمل (آيه 6) آمده است: خواندن آيات و نماز و راز و نياز كردن با خداوند و هم صحبت شدن با او در دل شب استوارتر و بهتر است.
در سوره دهر (آيه 26) آمده است كه: خواندن آيات و نماز و راز و نياز كردن با خداوند و هم صحبت شدن با او در دل شب استوارتر و بهتر است.
در سوره آل عمران (آيه 17) آمده است كه: اين بندگان، صابر و شكيبا در بلايا و سختيها، راست گفتار و فرمانبر در هر حال و انفاق كنندگان از اموال و آمرزش خواهان در سحرگان. پس بندگان واقعي خداوند هم صابرند و هم صادق و هم فرمانبر از امر خدايند و هم انفاق كننده و هم استغفار كننده در سحرگاهان و ما ميدانيم در نماز شب و در نماز وتر مستحب است هفتاد بار استغفار شود.
در سوره آل عمران (آيه 112) آمده است كه: اهل كتاب همه يكسان نيستند، بلكه عدهاي از آنها هستند كه قيام به حق و ايمان ميكنند و پيوسته در اوقات شب آيات خداوند را تلاوت مينمايند در حاليكه سجده مينمايند.
در سوره فرقان (آيه 64) آمده است كه: و آنان كه براي رضاي پروردگار خويش شبها يا در حال سجده هستند و يا اينكه ايستادهاند آنها شب را تا به صبح بيدارند و خدايشان را عبادت ميكنند.
فایل کامل مطلب نماز شب : دانلود
الصَّلاةُ عَمودُ الدّین : نماز ستون دین است.